Қазақстан Республикасы

Премьер-Министрінің

2018 жылғы«    »

№    өкімімен

бекітілген

 

 

Қазақ тілі әліпбиін латын графикасына 2025 жылға дейін кезең-кезеңімен

көшіру жөніндегі іс-шаралар жоспары

(бірінші кезең: 2018 – 2020 жылдар, екінші кезең: 2021 – 2023 жылдар, үшінші кезең: 2024 – 2025 жылдар)

Р/с№

Іс-шараның атауы

Аяқталу нысаны

Жауапты орындаушылар

Орындау мерзімдері

Қаржыландыру көлемі, млн. теңге

1

2

3

4

5

6

I кезең: 2018 – 2020 жылдар

1. Нормативтік құқықтық базаны жетілдіру бойынша іс-шаралар

1.

Латын графикасындағы қазақ әліпбиінің орфографиясы мен орфоэпиясы ережелерін әзірлеу үшін орфографиялық жұмыс тобын құру

бұйрық

МСМ

2018 жылғы бірінші тоқсан

талап етілмейді

2.

Оқыту және үйрету әдістемесін әзірлеу, оны білім беру жүйесіне біртіндеп енгізу үшін әдістемелік жұмыс тобын құру

бұйрық

БҒМ

2018 жылғы бірінші тоқсан

талап етілмейді

3.

Латын графикасы негізіндегі қазақ тілінің терминологиялық қорын жүйелендіру үшін терминологиялық жұмыс тобын құру

бұйрық

БҒМ

2018 жылғы бірінші тоқсан

талап етілмейді

4.

Латын графикасын ІТ технологияларға және ақпараттық кеңістікке бейімдеу үшін техникалық және ақпараттық сүйемелдеу жөніндегі жұмыс тобын құру

бұйрық

АКМ

2018 жылғы бірінші тоқсан

талап етілмейді

5.

Орфографиялық, әдістемелік, терминологиялық жұмыс топтарының, сондай-ақ техникалық және ақпараттық сүйемелдеу жөніндегі жұмыс тобының отырыстарын өткізу

жұмыс топтарының хаттамалары

МСМ,

БҒМ, АКМ

2018 жылғы 15 сәуірге дейін, одан әрі – тоқсан сайын

(есепті тоқсаннан кейінгі айдың 15-і)

талап етілмейді

6.

Қазақ тілінің терминологиялық қорын жүйелендіру, оқыту және үйрету әдістемесін әзірлеу және латын графикасын ІТ технологияларға және ақпараттық кеңістіктерге бейімдеу бойынша сарапшыларды тарту

ұсынымдар

МСМ

2018 – 2020 жылдар

545,8

2018 жылғы желтоқсан

181,92

2019 жылғы желтоқсан

181,92

2020 жылғы желтоқсан

181,92

7.

Қазақ тілінің жаңа латын графикалы ұлттық әліпбиінде қазақ мәтінінің элементтерін орфографиялаудың ғылыми-теориялық (фонетика-фонологиялық, интонациялық-просодикалық, морфология-синтаксистік) және т.б. негіздерін, сондай-ақ латын графикасындағы жаңа әліпби негізінде орфоэпиялық ережелерді әзірлеу

ұсынымдар

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты

(келісім бойынша)

2018 жылғы қыркүйек

72,6

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

8.

Латын графикасы негізіндегі жаңа қазақ әліпбиінде емле ережелерін әзірлеу

ұсынымдар

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2018 жылғы желтоқсан

28,0

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

2. Ұйымдастырушылық және әдістемелік іс-шаралар

9.

Инновациялық IT технологияларды қолдана отырып, балалар мен ересектерге арналған онлайн-қосымшалар, электрондық нұсқадағы оқу курстарын әзірлеу

бағдарламалық өнім

МСМ

2018 жылғы желтоқсан

382,0

10.

Латын графикасына мәтіндік қайта кодтаушыға арналған конвертер бағдарламасын және IT қосымшасын әзірлеу

бағдарламалық өнім

МСМ

2018 жылғы желтоқсан

54,6

11.

Қазақ әліпбиін латын графикасына ауыстырудың негізгі аспектілері туралы азаматтарды ақпараттандыру деңгейін анықтау бойынша әлеуметтанушылық зерттеулер жүргізу

зерттеу жұмыстарының қорытындысы

МСМ

2018 – 2020 жылдар

001 «Мәдениет, спорт және туристік қызмет саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде

12.

Оқулықтарға, латын графикасындағы оқу әдістемелік кешендерге сараптама жасау:

МСМ-ге ақпарат

БҒМ, «Оқулық» РҒПО (келісім бойынша), баспалар (келісім бойынша)

2019 – 2025 жылдар

39,9

0 сынып

2019 жылы

1,2

1 сынып

2020 жылы

2,4

2 сынып

2021 жылы

2,6

3 сынып

2022 жылы

2,9

4 сынып

2023 жылы

2,9

5 пен 9 сынып аралығы

2024 жылы

18,5

10 мен 11 сынып аралығы

2025 жылы

9,4

13.

Қазақ тілінде оқытатын жалпы білім беретін мектептерге арналған барлық оқу пәндері бойынша, қазақ тілінде оқытпайтын мектептерге арналған «Қазақ тілі мен әдебиеті» оқу пәні бойынша латын графикасы негізіндегі оқулықтарды қайта шығару және оларды жергілікті атқарушы органдардың сатып алуын ұйымдастыру

МСМ-ге ақпарат

БҒМ, «Оқулық» РҒПО (келісім бойынша), баспалар (келісім бойынша), облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2019 – 2025 жылдар

202670,9

2019 жылы – 0 сынып

2019 жылы

2084,8

2020 жылы – 1 сынып

2020 жылы

3981,0

2021 жылы – 2 сынып

2021 жылы

4397,9

2022 жылы – 3 сынып

2022 жылы

4814,9

2023 жылы – 4 сынып

2023 жылы

4814,9

2024 жылы – 5-9 сыныптар

2024 жылы

151643,3

2025 жылы – 10-11 сыныптар

2025 жылы

30934,1

14.

Латын графикасына көшуді ескере отырып, жалпы орта білім беру ұйымдары оқытушыларының біліктілігін арттыру курстарын ұйымдастыру

бұйрық

БҒМ, «Өрлеу» БАҰО» АҚ (келісім бойынша), облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

192331 мұғалім

10896,1

2019 жылы – 9038

451,8

2020 жылы – 9038

471,3

2021 жылы – 9038

482,1

2022 жылы – 9038

493,3

2023 жылы – 9038

504,9

2024 жылы – 90765

5 191,0

2025 жылы – 56376

3 301,7

15.

Мемлекеттік қызметшілердің біліктілігін арттыру шеңберінде Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы базасында және оның филиалдарында мемлекеттік қызметшілерді латын графикасына үйрету

МСМ-ге ақпарат

МҚСҚІА (келісім бойынша),

облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері,

МБА (келісім бойынша)

2019 - 2021 жылдар

республикалық бюджетте көзделген, бөлінген қаражат шеңберінде

16.

Оқыту орталықтарының оқытушылары мен ересек тұрғындарды оқыту үшін филологтар мен лингвист ғалымдарды тарта отырып, семинарлар мен дәрістер, курстар ұйымдастыру

семинарлар, дәрістер, курстар кестесі

МСМ, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2019 – 2025 жылдар

427,8

2019 жыл

60,76

2020 жыл

61,17

2021 жыл

61,17

2022 жыл

61,17

2023 жыл

61,17

2024 жыл

61,17

2025 жыл

61,17

17.

Латын графикасы негізіндегі жаңа Қазақ тілінің үлкен орфографиялық сөздігінің қолжазбасын әзірлеу және жасау

сөздіктің қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты

(келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

47,4

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

18.

Латын графикасы негізіндегі жаңа Қазақ тілінің үлкен орфоэпиялық сөздігінің қолжазбасын әзірлеу және жасау

сөздіктің қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты

(келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

47,0

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

19.

Латын графикасы негізіндегі жаңа Қазақ орфографиясы бойынша үлкен анықтағыштың қолжазбасын әзірлеу және жасау

анықтағыштың қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты

(келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

28,5

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

20.

Латын графикасы негізіндегі жаңа Қазақ орфоэпиясы бойынша үлкен анықтағыштың қолжазбасын әзірлеу және жасау

анықтағыштың қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

28,5

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

21.

Жаңа графикада мемлекеттік тілдегі оқулықтар мен оқу құралдарын басып шығаруға қажетті оқу дискурсы мәтіндерінің ғылыми-лингвистикалық параметрлерін әзірлеу (лексикалық минимум, грамматикалық минимум, нормативтік оқу-педагогикалық лексика, әмбебап терминология, негізгі орфографиялық, пунктуациялық және стилистикалық мектеп ережелерінің жиынтығы, жастар санаты бойынша мектептің оқу мәтіндерінің полиграфиялық параметрлері және т.б.)

аннотациялық есеп

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

60,1

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

22.

Орфографиялық ережелерді, орфоэпиялық ережелерді, кириллицадан латын графикасына қайта кодтаушы бағдарламасының жалпыға қолжетімділігін және жаппай енгізілуін қамтамасыз ету: ережелер мен қайта кодтаушының онлайн нұсқасын мемлекеттік органдардың, мемлекеттік мекемелердің барлық ресми сайттарына орналастыру

Қазақстан Республикасы Үкіметіне ақпарат

МСМ, ОМО, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2019 жылғы желтоқсан

талап етілмейді

23.

Салалық терминологиялық сөздіктердің қолжазбасын әзірлеу

сөздіктің қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2020 жылғы желтоқсан

28,2

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

24.

Оқу, физикалық географиялық карталар, атластар әзірлеу

ономастикалық атаулардың анықтағышы

БҒМ, МСМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2020 жылғы желтоқсан

28,1

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

25.

Латын графикасы негізінде терминографияның ғылыми негіздерін әзірлеу, терминологиялық база жасау

аннотациялық есеп

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

47,5

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

26.

Салалық топонимиялық және антропонимиялық сөздіктердің қолжазбасын әзірлеу

сөздіктің қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

47,0

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

27.

Латын графикасы негізінде Қазақстан Республикасы әкімшілік-аумақтық бірліктері атауларының және физика-географиялық атауларының анықтамалығын әзірлеу

анықтамалықтар

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2019 жылғы желтоқсан

37,9

(2018 – 2020 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

28.

Жаңа үлкен орфографиялық, орфоэпиялық сөздіктер мен анықтамалықтарды шығару және тарату

сөздіктер мен анықтамалықтар

МСМ, БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2020 – 2025 жылдар

300,0

2020 жылы

50,0

2021 жылы

50,0

2022 жылы

50,0

2023 жылы

50,0

2024 жылы

50,0

2025 жылы

50,0

II кезең: 2021 – 2023 жылдар

Ұйымдастырушылық және әдістемелік іс-шаралар

29

Мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдар қабылдаған және (немесе) әзірлеушілер солар болып табылатын қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерді, сондай-ақ олардың құзыретіне жататын актілерді латын графикасына көшіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру

нормативтік құқықтық актілер

ОМО, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2021 жылғы қаңтар

талап етілмейді

30

Қазақстан Республикасы азаматының паспорттары мен жеке куәліктерін және басқа да құжаттарды латын графикасы негізіндегі мемлекеттік тілде беруді қамтамасыз ету

МСМ-ге ақпарат

ІІМ

2021 – 2025 жылдар

республикалық бюджетте көзделген, бөлінген қаражат шеңберінде

31

Тілдік мамандықтар шеңберінде жаңа қазақ графикасы және жаңа жазу ережелері бойынша пәндер мен курстар әзірлеу және енгізу

жұмыс оқу бағдарламалары

БҒМ, ЖОО-лар

2021 жылғы маусым

талап етілмейді

32

Латын графикасы негізіндегі қазақ тілінің орфографиялық сөздігінің, орфоэпиялық сөздігінің жалпыға қолжетімділігін және жаппай енгізілуін қамтамасыз ету, сөздіктердің онлайн нұсқасын мемлекеттік органдардың, мемлекеттік мекемелердің барлық ресми сайттарына орналастыру, Қазақстан Республикасының кітапхана желілерін осы әзірлемелердің электрондық нұсқаларымен қамтамасыз ету

Қазақстан Республикасы Үкіметіне ақпарат

МСМ, ОМО, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2021 жылғы желтоқсан

талап етілмейді

33

Латын графикасы негізінде салалық топонимиялық, антропонимиялық сөздіктерді, Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық бірліктерінің және физикалық географиялық объектілерінің анықтамалықтарын шығару және тарату

сөздіктер мен анықтамалықтар

МСМ, БҒМ, АШМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша), ҰАБ (келісім бойынша)

2021 жылғы желтоқсан

021 «Мемлекеттік тілді және Қазақстан халқының басқа да тілдерін дамыту» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде

34

Латын графикасы негізінде қазақ тілінде шеттілдік атауларды (экзонимдерді), сондай-ақ шет мемлекеттерінің, әлем елдері астаналарының, мұхиттардың, теңіздердің және «Дүниежүзінің саяси картасының» басқа да объектілерінің атауларын транслитерациялау ережелерін әзірлеу

ұсынымдар

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2021 жылғы желтоқсан

141,4

(2021 – 2023 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

35

Жаңа әліпби негізінде қазақ тіліндегі стандарттарды, ережелерді, анықтамалықтар мен сөздіктерді жетілдіру және жақсарту үшін эмпирикалық база ретіндегі кітаби стильдегі заманауи қазақ мәтіндерінің корпусын жасау

корпустық ресурс

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2021 жылғы желтоқсан

141,9

(2021 – 2023 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

36

Латын графикасы негізінде Қазақстан Республикасындағы ономастикалық қызмет қағидаларын, Терминологиялық жұмыстар қағидаларын әзірлеу

ұсынымдар

МСМ, БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2022 жылғы наурыз

талап етілмейді

37

Латын графикасы негізіндегі жаңа Қазақ тілінің академиялық грамматикасының қолжазбасын әзірлеу

академиялық грамматиканың қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2022 жылғы желтоқсан

142,1

(2021 – 2023 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

38

Латын графикасы негізіндегі Қазақ тілінің жаңа үлкен түсіндірме сөздігінің қолжазбасын әзірлеу

сөздіктің қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2022 жылғы желтоқсан

293,2

(2021 – 2023 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

39

Жаңа Үлкен қазақ-орыс-ағылшын сөздігінің қолжазбасын әзірлеу

сөздіктің қолжазбасы

БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша)

2023 жылғы желтоқсан

291,9

(2021 – 2023 жылдарға арналған БНҚ шеңберінде)

40

Латын графикасы негізінде Академиялық грамматика, Үлкен түсіндірме сөздік және Үлкен қазақ-орыс-ағылшын сөздігін шығару және тарату

сөздіктер мен анықтамалықтар

МСМ, БҒМ, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты (келісім бойынша), ҰАБ (келісім бойынша)

2021 жылғы желтоқсан

021 «Мемлекеттік тілді және Қазақстан халқының басқа да тілдерін дамыту» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде

ІІІ кезең: 2024 – 2025 жылдар

Ұйымдастырушылық және әдістемелік іс-шаралар

41

Орталық мемлекеттік органдардың ісқағаздарын латын графикасына көшіру

МСМ-ге ақпарат

ОМО

2024 жылғы желтоқсан

талап етілмейді

42

Жергілікті мемлекеттік органдардың ісқағаздарын латын графикасына көшіру

МСМ-ге ақпарат

облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2024 жылғы желтоқсан

талап етілмейді

43

Орталық мемлекеттік органдардың өздері орындалуы үшін негізгі жауапты болып табылатын, барлық жасалған халықаралық шарттарды латын графикасына ауыстыруы

МСМ-ге ақпарат

МИД, ОМО

2024 жылғы желтоқсан

талап етілмейді

44

Мемлекеттік БАҚ-ты және баспа басылымдарын латын графикасына (кезең-кезеңімен) көшіру

МСМ-ге ақпарат

АКМ, МСМ

2024 – 2025 жылдар

талап етілмейді

45

Білім беру ұйымдарының ісқағаздарын латын графикасына кезең-кезеңімен көшіру

кесте

БҒМ, ЖАО

2024 – 2025 жылдар

талап етілмейді

Ақпараттық жұмыс

46

Қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру тақырыбы бойынша материалдар жариялаумен айналысатын журналистер тобын қалыптастыру

материалдар жариялау

АКМ

2018 жылғы маусым

талап етілмейді

47

Теле- және радиоарналарда, мерзімді баспа басылымдарында қазақ әліпбиін латын графикасына көшіруге арналған тақырыптық айдарлар мен бағдарламалар ашуды ұйымдастыру

айдарлар мен бағдарламалар

АКМ, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2018 жылғы маусым

003 «Мемлекеттік ақпараттық саясатты жүргізу» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде

48

Телеарналардың жаңалықтар шығарылымдары мен талдамалық бағдарламаларында, баспа БАҚ-та және медиа интернет-ресурстарда «оқиғалар қатары» іс-шараларын ақпараттық сүйемелдеуді қамтамасыз ету

МСМ-ге ақпарат

АКМ, МСМ, БҒМ, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

жарты жылда бір рет

003 «Мемлекеттік ақпараттық саясатты жүргізу» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде

49

Қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізу үшін бейне блоктар әзірлеу

бейне блоктар

МСМ

2018 – 2025 жылдар

168,0

2018 жылғы шілде

21,0

2019 жылғы шілде

21,0

2020 жылғы шілде

21,0

2021 жылғы шілде

21,0

2022 жылғы шілде

21,0

2023 жылғы шілде

21,0

2024 жылғы шілде

21,0

2025 жылғы шілде

21,0

50

Қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізу үшін бейне блоктар жариялау

МСМ-ге ақпарат

АКМ, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері, ұлттық компаниялар (келісім бойынша)

2019 жылғы 15 қаңтарға дейін, одан әрі – жылына бір рет (есептік жылдан кейінгі айдың 15-і)

003 «Мемлекеттік ақпараттық саясатты жүргізу» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде

51

Қазақ әліпбиін латын графикасына көшірудің жетістіктері туралы әлеуметтік роликтер топтамасын дайындауды және оларды одан әрі әлеуметтік желілер мен бейнепорталдарда орналастыра отырып, республикалық және өңірлік телеарналарда таратуды қамтамасыз ету

МСМ-ге ақпарат

АКМ, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

жарты жылда бір рет

003 «Мемлекеттік ақпараттық саясатты жүргізу» бюджеттік бағдарламасы шеңберінде

52

Мемлекеттік тілдегі мотиваторлық постарды жастар арасында танымал әлеуметтік желілерде латын графикасында жариялау

МСМ-ге ақпарат

ДАҚІМ

тұрақты

талап етілмейді

53

Ақпараттық-түсіндіру материалдарын латын графикасында орналастыруды қамтамасыз ету

МСМ-ге ақпарат

облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдіктері

2024 – 2025 жылдар

жергілікті бюджетте көзделген, бөлінген қаражат шеңберінде

 

 

Ескерту: қысқарған сөздердің толық жазылуы:

МҚСҚІА

-

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі

АКМ

-

Қазақстан Республикасының Ақпарат және коммуникациялар министрлігі

БҒМ

-

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

ДІАҚМ

-

Қазақстан Республикасының Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі

МСМ

-

Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрлігі

ІІМ

-

Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі

СІМ

-

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі

«Оқулық» РҒПО

-

«Оқулық» республикалық ғылыми-практикалық орталығы

«Өрлеу» БАҰО» АҚ

-

«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы

БАҚ

-

бұқаралық ақпарат құралдары

ЖОО

-

жоғары оқу орны

ОМО

-

орталық мемлекеттік органдар

МБА

-

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы

ҰАБ

-

Ұлттық аударма бюросы

НҚБ

-

нысаналы қаржыландыру бағдарламасы

Ш.Шаяхметов орталығы

-

Ш.Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы

ҮЕҰ

-

үкіметтік емес ұйымдар

____________________________

 

"Қазақ тілі әліпбиін кириллицадан латын графикасына көшіру туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 2017 жылғы 26 қазандағы № 569 Жарлығына өзгеріс енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Президентінің 2018 жылғы 19 ақпандағы № 637 Жарлығы.

 ҚАУЛЫ ЕТЕМІН:

1. "Қазақ тілі әліпбиін кириллицадан латын графикасына көшіру туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 2017 жылғы 26 қазандағы № 569 Жарлығына (Қазақстан Республикасы ПҮАЖ-ы, № 50-51-52, 326-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін:

аталған Жарлықпен бекітілген латын графикасына негізделген қазақ тілі әліпбиі осы Жарлыққа қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

2. Осы Жарлық жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

 

Қазақстан Республикасының Президенті

Н.Назарбаев

 

Қазақстан Республикасы Президентінің
2018 жылғы 19 ақпандағы № 637 Жарлығына
ҚОСЫМША

 

Қазақстан Республикасы Президентінің
2017 жылғы 26 қазандағы № 569 Жарлығымен
БЕКІТІЛГЕН

 

Латын графикасына негізделген қазақ тілі ӘЛІПБИІ

latinalfavit kz

Бәйтерек аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі арқылы 15 мемлекеттік қызмет көрсетіледі (11-і қағаз жүзінде, 2-і электронды-қағаз жүзінде, 2-і электронды түрде жүргізіледі). Негізгі қызмет алушылар тұрмысы төмен отбасылар, жұмыссыздар, зейнеткерлер және мүгедектер, яғни ол  адамдар мемлекеттік әлеуметтік қолдауға мұқтаж азаматтар.

Бүгінгі күні ауданда жұмыспен қамту және халықтың өмір сүру сапасын арттыру жағдайы келесідей сипатталады:

-аудан халқының жалпы санының 31665 адамы немесе 53,5 пайызы  экономикалық тұрғыдан белсенді бөлігін құрайды (59164 адам).

-жұмыстың әр түрлі саласында 30026 адам жұмыс істейді.

-жұмыссыздар -1639 адам (5,2%);

Жыл басынан, жұмыспен қамту органына жұмысқа орналасуға ықпал ету үшін 2317 адам өтініш етті.

Жұмыссыз ретінде есепте - 424 адам тұр.

Ақылы қоғамдық жұмысқа - 333 адам жолданды.

Жұмыспен қамту органдары арқылы жұмысқа- 1118 адам жолданды.

Әлеуметтік жұмыс орындарына- 46 адам жолданды.

Жастар практикасына - 101 адам жолданды.

2019 жылдың  1 қаңтарына 729 жаңа жұмыс орындары ашылды.

Ресми тіркелген жұмыссыздық деңгейі -1,3 пайыз.

Халықты әлеуметтік қолдау жүйесінде кедей және кәмелетке толмаған балалы отбасыларды қолдау шаралары негізгі орын алады.

2018 жылдың 12 ай ішінде атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) 1049 адамға 232 отбасына 50415,5  мың теңге көлемінде төленді.

Азаматтардың өтініштері бойынша 96 отбасыға коммуналдық қызметтерді төлеу үшін 1116,1 мың теңге көлемінде тұрғын үй жәрдемақысы төленді.

Үйден оқитын және тәрбиеленетін 38 мүгедек балалардың ата-анасының біреуіне 2549,8 мың теңге көлемінде материалдық көмек көрсетілді.

2018 жылдың  12 ай ішінде Жеңіс күніне орай, 756 адамға 11405,0 мың теңге,  Чернобыль АЭС-інде апатқа ұшыраған 25 адамға 750,0 мың теңге, Семей ядролық сынақтарға ұшыраған 14 мүгедектерге 280,0 мың теңге, 47 ауған соғысында қатысқандарға 1410,0 мың теңге және Чернобыль АЭС апатында, ауған соғысына қайтыс болғандарға және 14 отбасыларына 260,0 мың теңге төленді. Мүгедек балалары бар 156 отбасыларға 1610,0 мың теңге төленді.

Қатерлі ісік ауруына шалдыққан 519 адамға, 19119,7 мың теңге, өкпе ауруына шалдыққан 75 адамға 2884,9 мың теңге, бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған және пробация қызметінің есебінде тұрған 87 адамға 2092,3 мың теңге әлеуметтік көмек көрсетілді.

Бәйтерек аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі мүгедектердің құқықтық, эконимикалық және ұйымдастыру жағдайларын реттеу әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету, оларға өмірлік тең жағдай мүмкіншілігін жасау және қоғамға бейімдеу мақсатында 2018 жылдың 12 айында 25 мүгедекке жеке көмекшінің қызметтерімен; 145 мүгедекке гигиеналық құралдармен; 6 адамға ымдау тілі маманның қызметімен; 39 адамға сурдо-тифлотехникалық құралдармен; 40 мүгедекке  протез-ортопедиялық құралдармен  қамтамасыз етілді; 59 адам санаторлық-курорттық емделуге жолданды.

Бәйтерек аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі құрамында үйден арнаулы әлеуметтік қызмет көрстетін, жалғысбасты кариялар мен мүгедектерге сондай-ақ мүгедек балаларға және 18 жастан асқан психоневрологиялық ауыратын тұлғаларға әлеуметтік көмек көрсететін үш бөлімше жұмыс жасайды.

2018 жылдың 12 айына 582 адам қамтылды, оның ішінде - 34 мүгедек балалар; 13 адам 18 жастан асқан психоневрологиялық ауыратын мүгедектер; 529 қариялар; 6 мүгедектер.

Бәйтерек аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі штатында үйден арнаулы әлеуметтік қызмет көрстетін 105 әлеуметтік қызметкерлер жұмыс атқарады.

Медициналық - әлеуметтік мекемеге 14 адам рәсімделді, 5 адам есепке қойылды.

2018 жылы 1 желтоқсан айында аудан бойынша 2801 шағын және орта бизнес субъектілері тіркелген (359 бірлік заңды тұлғалар, 1642 бірлік жеке кәсіпкерлер және 800 бірлігі шаруа қожалықтары), өткен жылдың осы уақытымен салыстырғанда 102,3 % артқан. (2737  бірлігі) .

2316 шағын және орта бизнес субъектілері әрекет етуші болып табылады, немесе тіркелгендер санынан 82,7%

Кәсіпкерлік саласында жұмыс жасайтын адамдардың саны 6229 адамды құрап отыр, орындалуы 112,7 % құрайды. ( 5525 адам)

Өнім өндірісі (жұмыс, қызмет көрсету) 9 121,1млн. теңгені құрады, былтырғы жылмен салыстырғанда 1,4 % өсті. ( 8995,2 млн.т.).

Шағын цехтар. Ауданда  әрекет етуші 32 шағын цехта 343 адам қызмет жасайды. Өндірілген өнім көлемінің жалпы соммасы 674,9 млн. теңге құрап отыр.

2018 жылы шағын және орта бизнес саласында жаңадан 639 жаңа жұмыс орны ашылды, жоспар (706) орындалуы 90,5 % құрайды.

2018 жылы аудан бойынша 25 шағын және орта бизнес нысандары іске косылды, соның ешінде:

- консервіленген жемістер мен көкөністер және шырындарды шығару зауыт «DMD Production» ЖШС, этно-туристік орталығы «САЯТ», «Silk way» кемпингі, «Куаншак» 50 орын балабақша

 

«Бизнестің жол картасы 2020»

2010 жылдан бастап бағдарламаны жүзеге асыру шеңберінде жалпы соммасы 21 312,9 млн. теңге болатың 109 жоба мақұлданып қаржыландырылды, жаңадан 983 жұмыс орны құрылды. Соның ішінде 2018 жылдың 1 желтоқсанынын жағдай бойынша жалпы соммасы 173,1 млн. теңге болатың 3 жоба мақұлданды, жаңадан 7 жаңа жұмыс орны ашылды

Гранттар: 2018 жылы жеке кәсіпкерлікті қолдауға арналған гранттар бойынша 7,3 млн.теңгеге 5 жоба мақұлданып қаржыландырылды:

  • Асханалықжүзімді өсіру – 1,3 млн. теңге «Ужегулов Виктор Степанович» ЖК,
  • Құрт және сүт өнімдерін өндіру бойынша іс-шараларды ұйымдастыру - 1,5 млн. теңге   «Жансая» ЖК ,
  • Лего кірпіштерді өндіру – 1,5 млн. теңге «Сапар» ЖК,
  • Жаңқа өндірісі – 2,0 млн. теңге  «Ясень» ЖК,
  • Көкөніс өсіруге арналған техниканы сатып алу – 1,0 млн. тенге «Патриот» ЖШС.

 

2017-2021 жылдарға арналған бағдарлама бойынша жұмыспен нәтижелі қамту және жаппай кәсіпкерлік

2018 жылы Зеленов ауданына жалпы 292,6 млн теңге бөлінді.  2018

жылғы 1 желтоқсанынын жағдайы бойынша 101 адам келесі бағдарламалар бойынша 397,4 миллион теңгеге микрокредит алды:

 

Инвестициялық жоба

- 3 000 бас мал жайында малға арналған ашық бордақылау алаңын салу «Агропродукт» ЖШС. Құрылыстың басталу күні 2019 жылдың 2 тоқсанында. Жобаның құны - 1200 млн. теңге. Жұмыс орындарын құру: құрылыс кезеңінде 30 адам, пайдалану кезеңінде 15 адам.

- «World Green Company » ЖШС қызанақ және қияр өсіру үшін жылыжай кешенін салу. Жобаның құны 13 млрд. теңгені құрайды, оның ішінде құрылыс-монтаж жұмыстарына - 2 млрд. теңге. Жылына 4 400 тонна қияр, 3 450 тонна қызанақ. Жұмыс орындарын құру: құрылыс кезеңінде 100 адам, тұрақты 160 адам. Жоспарлы іске қосу: 2020 жылдың 4 тоқсаны - 2021 жылдың бірінші тоқсанында.

 - Янайкин ауылында ет өңдеу кешенін және бордақылау алаңын іске қосу. Жобаның иесі - «ҚазАгроӨнім» АҚ, қазақстандық серіктестер: «Олжа Агро» ЖШС, «CentralFeеdlot» ЖШС, шетелдік инвестор «Dumbia» компаниясы. Жобаны іске асыру мерзімі 2018 - 2019 жж

- Рубежин ауылдық округінде жылына 30,0 млн кірпіш шығаратын «134» ЖШС кірпіш зауытының құрылысы. Жобаның құны – 1,0 млрд. теңге, жұмыс орындарының саны - 30 адам. Пайдалануға берілген жоспар 2019 жылы.

 

Мемлекеттік жеке серіктестік

- Зеленов ауданының 7 ауылында / Переметное, Калининское, Ү.Чаған, Кушум, Дарьян, Мичурино, Асан/ "Элайтс" ЖШС «Сұңқар Smart sity»  бейнебақылауының интеллектуалдық жүйесіндегі 81 басқарылатын және 162 стационарлық бейне камерасын орнату. Орал қаласындағы барлық топтарды қамтиды, бұзушылықтарды анықтау, жол ережесін сақтау, қоғамдық қауіпсіздікті бейнебақылауды енгізу. Пайдалануға берілген жоспар 2018  жылдың 4 тоқсаны. Жобаның құны – 200 млн. теңге.

Бәйтерек ауданының аумағы 742133 га құрайды, соның ішінде: ауданан тыс жерде пайдаланылатын көлемі 2489 га және бөтен аудандар жер пайдаланушылармен пайдаланылатын -1215 га құрайды.

Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер учаскелерінің көлемі-524500 га, соның ішінде: егістік-273194 га, көп жылдық екпелер-364 га, тынайған жерлер-89312 га, шабындық-18023 га, жайылым-142955га.

БҚО бойынша жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасына 11 жер учаскесінің тізімі нысаналы мақсаты сәйкес пайдаланбауы бойынша тексеріс жүргізу үшін жолданған болатын. Тексеру жұмыстарының нәтижесінде 4 жер учаскесін нысаналы мақсатына сәйкес пайдаланбауы фактісі анықталып, жер пайдаланушыларына заң бұзушылықтарын жою жөнінде нұсқама берілді.

Зеленов аудандық жер қатынастары бөлімімен 2018 жылдың 1 қаңтарымен 31 желтоқсанына дейін Көшім, Раздольный, Шалғай, Трекин, Январцев, Рубежин, Железнов, Егіндібұлақ ауылдық округтері аумағындағы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу және шаруа қожалығын жүргізу үшін жер учаскелерін жалға беру бойынша конкурс өткізілді. Конкурс қорытындысына сәйкес жалпы көлемі 3799,1 га құрайтын 14 жер учаскесі жалға берілді. Сонымен қатар коммерциялық нысандар құрылысы және оған қызмет көрсету мақсатына арналған жалпы көлемі 1,9074 га құрайтын 5 жер учаскесіне аукцион өткізілді. Аукцион қорытындысына сәйкес көлемі 0,1921 га құрайтын 2 жер тучаскесі сатып алу құқығымен 3 жылға жалға берілді.

Зеленов аудандық жер жер қатынастары бөлімімен 2018 жылдың 12 айына ауыл шаруашылығын жүргізуге байланысты емес мақсаттарға пайдалану үшiн 38,796 га жер учаскесіне ауыл шаруашылығы алқаптарын алып қоюдан туындаған ауыл шаруашылығы өндiрiсiндегi шығасын өтеуімен республикалық бюджетке 3 648 711 тенге көлемінде қаражат түсті. Жер учаскелерін сату және нысаналы мақсатын өзгерту бойынша 9,41га жер теліміне  35 331 206 тенге көлемінде қаражат аудан бюджетіне түсті. (жер учаскелерін жалға беру бойынша 474 келісім шарттар жасалса, жер учаскесін сату бойынша 70 сатып-алу шарттарының жасалды).

2018 жыл ішінде жер пайдаланушылармен түсіндіру жұмыстары жүргізу кезінде ауыл шаруашылығы мақсаты бойынша пайдаланбайтын 17 жер учаскелері мемлекеттік меншігіне жалпы көлемі 6232 га жер учаскелері ауыл шаруашылығы айналымға енгізілді.

2018 жылдың 1 қаңтары мен 31 желтоқсан аралығындағы көрсеткіш бойынша жеке және заңды тұлғалардан 1131 өтініш тіркелді. Соның ішінде жеке тұлғалардан 1012 өтініш, ал заңды тұлғалардан - 119 өтініш қаралды. Жеке тұлғалардан келіп түскен 1012 өтініштің 657- не толық жауап беріліп, қалған 355-на түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Ал заңды тұлғалардан келіп түскен 119 өтініштің 89-на толықтай қанағаттандырылып, қалған 30-на хат түрінде түсіндіру жұмыстары жүргізілді.

Осы мерзім ішінде жер қатынастары бөлімімен 3 265 мемлекеттік қызметтер көрсетілді:

- жеке меншікке сатылатын жер учаскелерін нақты кадастрлық (бағалау) құнын бекіту – 126;

- жерге орналастыру жобаларын бекіту – 976;

- Жер учаскелерінің нысаналы мақсатын өзгерту бойынша өтініштерін қарау – 168;

- жер учаскелерін іздестіру жұмыстарына пайдалану үшін аудандық жергілікті атқарушы органға рұқсат беруге ұсыныстар дайындау – 34;

- «Сауда-саттықты (конкурстарды, аукциондарды) өткізуді талап етпейтін мемлекет меншігіндегі жер учаскелеріне құқықтарды алу» стандарт жөніндегі өтініштерін қарау – 1959.

Құрметті қазақстандықтар!

Наурыз айының еліміздің Тәуелсіздік күнтізбесінде ерекше орны бар. Біз көктемнің алғашқы күнінде Алғыс айту күнін атап өтеміз. Сонымен бірге, бұл – Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылған күн. Ұлыстың ұлы күні Наурыз мейрамы шуақты көктем айының еншісінде. Қымбатты әйелдерімізді де мерекесімен наурыз айында құттықтаймыз. Осы ізгі оқиғалардың бәрі Қазақстан халқын біріктіре түседі. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы да осыған бағытталған. Біз елдің бірлігі мен мемлекеттің сындарлы саясатының арқасында барлық сынақтардан абыроймен өттік. Ел иесі қазақ халқының маңына ұйысқан барша этностар оны жоғары бағалайды. Бүгінде Алматы, Батыс Қазақстан, Жамбыл және Оңтүстік Қазақстан облыстарында «Қазақ еліне мың алғыс» атты монументтер бой көтерген. Бұл ескерткіштерді еліміздегі түрлі этностық топтар бастарына күн туған кезде бауырына басқан қазақтың жері мен еліне алғыс ретінде өз бастамаларымен тұрғызды. Қазақ халқы да оларға ұлттық тарихымызға көрсеткен зор құрметі үшін алғысын білдіреді. Осындай өзара құрмет пен сенім мызғымас ел бірлігіне негіз болса, ізгі шаралар халқымыздың кең пейілі мен дархан көңілінің айқын көрінісіне айналуда. Жақсылықты жадында сақтай білген  елдің рухы қашан да биік. Заманауи Қазақстанның өсіп-өркендеуіне әрбір отандасымыз өз үлесін қосты. Мен этно-мәдени бірлестіктерге де айрықша ризашылық  білдіремін. Біз, бәріміз бірге өте күрделі, қилы замандардан өттік. Тәуелсіздіктің ең тағдыршешті сәттерінде мені әрдайым қолдаған халқыма да алғыс айтамын. Өткен сайлаулардың бәрінде халқымыз мені бірауыздан қолдап, сайлады. Мен үшін ең үлкен марапат – осы. Елімнің қолдауы маған жұмыс барысында зор күш-жігер берді. Мен халқымның өз келешегіне сеніммен қарауы үшін еңбек еттім, қазір де, болашақта да осы мақсат жолында жұмыс істей беремін.  Сол себепті, мен бүгін Қазақстан Республикасы Парламентінің қабырғасынан жаңа әлеуметтік бастамалар көтеріп, халқыма үндеу жариялағалы отырмын. Бұл қадам талайдан бері менің көкейімде жүр. Бірақ, Қазақстан алдымен бойына күш, қазынасына қаржы жинап, қуатты елге айналуы керек еді. Міне, сол күн де туды! Бұл – біздің қоғамның әлеуметтік бірлігін нығайту үшін жігерімізді жанып, нақты іске кірісетін сәт.  Біз оны ауқымды әлеуметтік жобалар арқылы жүзеге асырамыз. Мемлекет осындай түбегейлі шараларды қолға алады. «Қазақстан – біздің ортақ үйіміз» деген идея жаңа мағынамен толыға түсуге тиіс.

Жаңа ұсыныстардың маңыздылығын ескеріп, мен әрбір қазақстандықтың әл-ауқатын әрі қарай жақсарта түсуге бағытталған жаңа әлеуметтік бастамаларымды өздеріңізбен талқылау үшін бүгінгі Парламент Палаталары мен Үкіметтің бірлескен отырысын шақырттым. Бірден айтайын: бүгін айтылатын ұсыныстың бәрі – есеп-қисабы мұқият жасалған бағдарлама. Бұл – елдің игілігіне арналған ұтымды, сонымен қатар, оптимистік жоба. Мен өркендеген Қазақстан – ең алдымен мемлекеті өзін қорғап,  қолдайтынын, қамқорлық жасайтынын сезінетін, тиісінше елін жан жүрегімен сүйетін, өздеріне сенімді адамдар деп санаймын. Сол себепті, біз бүгін жаңа, ауқымды әлеуметтік жобаларға жол ашамыз. Соңғы жылдарда менің Қазақстан халқына арналған жолдауларым Үшінші жаңғыру және төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктеріне арналды. Сонымен қатар біз мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін ұмытқанымыз жоқ және оларды орындау жөнінде шаралар қабылдадық.

Бірінші. 2018 жылы білім берудің жаңартылған мазмұнына көшкен мұғалімдердің лауазымдық жалақылары 30 пайызға өсетін болады. Бұл жалпы мұғалімдердің 68 пайызын қамтиды. Ал, біліктілікті айқындайтын тест тапсырғаннан кейін олардың лауазымдық жалақысы қосымша 50 пайызға өсетін болады.

Екінші. Бюджет қызметкерлерінің еңбекақы төлемін жаңа жүйеге көшіру білім беру саласында жалақы көлемін 29 пайызға, денсаулық сақтау саласында 28 пайызға, әлеуметтік сала қызметкерлерінің еңбекақысын 40 пайызға көтеріп, студенттер стипендиясын 25 пайызға өсіруге мүмкіндік берді.

Үшінші. Базалық зейнатақыны өсіру және оны индекстеу есебінен 2018 жылдың шілде айынан бастап орташа зейнетақы мөлшері 2017 жылмен салыстырғанда 37 пайызға артады.

2017 жылы әскери қызметшілердің, ішкі істер органдары қызметкерлерінің лауазымдық жалақысы 25 пайызға өсті. Біз мұны жасай алдық, оған экономикамыздың мүмкіндігі жетті.

Қымбатты достар!

Біз бүгін әлеуметтік жаңғыру жолында жаңа, ауқымды қадам жасауға дайынбыз.

Мен Президенттің бес әлеуметтік бастамасын ұсынамын.

Бірінші бастама: «Әрбір отбасына баспана алудың жаңа мүмкіндіктерін беру».

Біз соңғы жылдары қазақстандықтардың баспана алу мүмкіндіктерін кеңейту үшін көп нәрсе жасадық. 2017 жылы 11,2 миллион шаршы метр тұрғын-үй пайдалануға берілді. Бұл – рекордтық көрсеткіш. Дегенмен, оның өзі жеткіліксіз, әлі күнге дейін көптеген отбасы баспанасыз жүр. Бұл – айрықша әлеуметтік маңызы бар мәселе. Оның шешімін тұрғын-үй ипотекасының қалың көпшілікке жаппай қолжетімділігін арттыру арқылы табуға барлық жағдай жасау керек.  Жұмыс істейтін әрбір адам несиеге пәтер сатып алып, оны отбасылық бюджетінің мүмкіндіктері аясында төлей алатындай болуы үшін арзан ресурстар ұсынатын тетіктер қажет.  Сондықтан, мен «7 – 20 – 25» бағдарламасын ұсынамын. Жұмыс істейтін әрбір қазақстандық төмендегідей шарттар бойынша теңгемен несие алу мүмкіндігіне ие болады. Несие өсімінің мөлшерлемесі қазіргідей 14-16 емес, жылына 7 проценттен аспайтын болады. Қазір банктер бастапқы жарнаға баспана құнының 30 процентіне дейін, кейде тіпті 50 процентін салуды талап етсе, бұл бағдарлама бойынша ол 20 проценттен аспауға тиіс. Несие алушының ай сайынғы төлемін азайту үшін оның мерзімі 10-15 емес, 25 жылға дейін болады. Ол үшін Ұлттық банктің, екінші деңгейлі банктер мен қор нарығының мүмкіндіктерін іске қосу керек. Ұлттық банк кемінде 1 триллион теңге қаржы тартатын арнайы компания құрып, ол қаржыны банктердің жоғарыда айтылған шарттар бойынша беретін жаңа ипотекалық несиелерін сатып алуға жұмсауы қажет. Бағдарламаны жүзеге асыру тұрғын-үй құрылысына зор серпін береді. Нәтижесінде миллиондаған қазақстандық үшін баспана алудың қолжетімділігі  артады. Сонымен қатар, бұл экономиканың, шағын және орта бизнестің өрістеуіне жұмыс істейді, жаңа жұмыс орындарын ашады. Көптеген азаматтардың арманы ақиқатқа айналады!

Екінші бастама: «Жалақысы төмен жұмысшылардың еңбекақысын көбейту үшін олардың салық жүктемесін азайту».

Салыстырмалы түрде жалақысы төмен қазақстандықтарды қолдау үшін 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап олардың салық жүктемесін 10 есеге азайтып, 1 процент қана салық салуды ұсынамын. Ай сайын ең төменгі есептік көрсеткіштің 25 еселенген көлемінен аз жалақы алатындарға салынатын жеке табыс салығын азайту арқылы олардың салық жүктемесін жеңілдету керек. Ал осылайша салықты азайтудан шығатын қаржы олардың жалақысын көбейтуге жұмсалуы қажет. Нәтижесінде, еліміздегі барша жалдамалы жұмыскерлердің кемінде үштен бірінің, бұл 2 миллионнан астам адам, жалақысы жұмыс берушіге салмақ салмай-ақ көбейетін болады.   Әрі қарай Үкімет табыс салығының прогрессивті шкаласын енгізу мүмкіндігін зерделеуі керек.

Үшінші бастама: «Жоғары білім алудың қолжетімділігі мен сапасын арттырып, студент жастардың жатақханадағы жағдайын жақсарту».

Қазір еліміздің жоғары оқу орындарында 530 мыңнан астам жас оқып жатыр, олардың 30 процентке жуығы мемлекет бөлген грантпен білім алуда. Жоғары білім алудың қолжетімділігі мен сапасын арттыру үшін төмендегідей шараларды ұсынамын.    Қазір жыл сайын бөлінетін 54 мың грантқа қосымша 2018-2019 оқу жылында тағы 20 мың грант бөлу керек. Оның 11 мыңы техникалық мамандықтар бойынша бакалаврлық білім беруге тиесілі болады. Бұл төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы жаңа экономикада зор сұранысқа ие болатын сан мың жаңа маманды даярлауға мүмкіндік береді. Мұнда ең алдымен инженерлер, ақпараттық технология, робот техникасы, нанотехнология саласының мамандары туралы сөз болып отыр. Бұл да жастарға мемлекет қамқорлығының айқын көрінісі. Сонымен бірге, техникалық және ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша барлық жоғары оқу орындары гранттарының құнын ұлттық жоғары оқу орындарының гранттары деңгейіне дейін көтеру керек. Аталған шаралар орта мектеп түлектерін жоғары біліммен неғұрлым көбірек қамтуға мүмкіндік береді, бұл – жалпы әлемдік тренд. Сонымен бірге, адам ресурстарына салынатын үлкен салым. Біз әлемдік стандарттарға сай білім беру жүйесін қалыптастыра отырып, студенттердің білім алуына және тұратын жеріне жағдай жасауға тиісті назар аударуымыз қажет. Қазір жоғары оқу орындары мен колледждердің студенттерін жатақханамен қамтамасыз ету мәселесі өте өзекті. Бұл міндетті шешу үшін жоғары оқу орындары, колледждер мен девелоперлік компаниялар мемлекет пен жеке меншіктің серіктестігі қағидасымен жатақхана салуды бастауы керек. Мемлекет өз тарапынан Білім және ғылым министрлігі арқылы жатақхана құрылысына жұмсалған инвестициялардың белгілі бір бөлігі біртіндеп қайтарылуына кепілдік береді. 2022 жылдың соңына дейін студенттерге арнап кемінде 75 мың орындық жаңа жатақхана салуды тапсырамын. Бұл алдағы жылдарда өсе түсетін сұранысты ескергеннің өзінде жатақхана тапшылығын біржола шешеді.

Төртінші бастама: «Шағын несие беруді көбейту».

Өзін-өзі еңбекпен қамтыған және жұмыссыз тұрғындардың арасында жаппай кәсіпкерлікті дамыту үшін атқарылып жатқан жұмыстардың аясында жеңілдетілген шағын несие беру неғұрлым тиімді тетік саналады. 2017 жылы жалпы сомасы 32 миллиард теңге болатын 7200 шағын несие берілді. Алайда, «Бастау Бизнес» жобасы бойынша білім алған тағы 5 мың адам өз ісін бастауға қажетті шағын несиелерді ала алмады. Сондықтан, 2018 жылы қосымша 20 миллиард теңге бөліп, шағын несиелердің жалпы сомасын 62 миллиард теңгеге жеткізуді тапсырамын. Нәтижесінде шағын несие алатындардың саны 2017 жылмен салыстырғанда 2 есеге артып, 14 мың адамға жететін болады. Бұл жұмысты одан кейінгі жылдарда да белсенді жалғастыру керек. Бастама мыңдаған адамға өз ісін ашуға мүмкіндік беретіндігімен маңызды. Бұл, әсіресе, ауыл-аймақтар үшін, ауылдағы кәсіпкерлікті дамыту үшін айрықша маңызды екенін атап өткім келеді.

Бесінші бастама: «Елді газбен қамтамасыз етуді жалғастыру».

Елімізде газ өндіру Тәуелсіздік кезеңінде жылына 8-ден 52 миллиард текшеметрге дейін артты, әрі қарай да өсе түседі.  Қазір еліміздегі тұрғындардың 50 процентке жуығы газбен қамтамасыз етілген.  9 облысқа газ тартылған. Дегенмен, орталық және солтүстік өңірлер әлі де газсыз отыр. Біз Қараөзек (Қызылорда облысы) – Жезқазған–Қарағанды–Теміртау–Астана бағытында магистральді газ құбырын салу жобасын жүзеге асыруымыз керек. Оған тиісінше қаражат тарту қажет болады, соның ішінде халықаралық қаржы институттарынан да. Бұл 2,7 миллион адамды газбен қамтамасыз етумен қатар, шағын және орта бизнестің жаңа өндірістерін ашуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, экология жақсарады. Газға көшу тек Астананың өзінде зиянды қалдықтардың ауаға таралуын 6 есеге немесе жылына 35 мың тоннаға азайтады. Бұл жобаны жүзеге асыру әрі қарай өзге өңірлерді де газбен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Президенттің бес бастамасы – осы. Оларды іске асыру жаңа жұмыс орындарын құруға, сол арқылы ел экономикасының әрі қарай дами түсуіне жол ашады. Үкімет пен Ұлттық Банкке бастамаларды іске асырудың егжей-тегжейлі тетіктерін жасауды тапсырамын. Парламент депутаттарынан заңнамаға қажет өзгерістерді уақтылы енгізуді өтінемін. Бастамалардың айрықша маңызды екенін ескерсек, оларды тиімді жүзеге асырудың жолдары кеңінен талқылауды қажет етеді. Халық пен бизнес өкілдерінің арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу де маңызды. «Нұр Отан» партиясы халқымыз үшін айрықша маңызы бар осы шаралардың тиянақты орындалуын бақылауға алады.

Құрметті отандастар!

Мемлекеттің жаңа қадамдары бүкіл қазақстандықтарға, еліміздің барша азаматтарына игі әсер етеді. Қоғам өз тағдырын Қазақстанмен тығыз байланыстырып, болашағын жоспарлаудың тың мүмкіндігіне ие  болады. Бағдарламаны заңдық тұрғыдан бекіту қажет деп санаймын. Оны іске асыру «әлеуметтік мемлекет» туралы конституциялық норманы жаңа, нақты мазмұнмен байыта түспек. Заманауи жаһандық ахуалда ұлттық бірлік – әлеуметтік бірлік, ал қалыптасқан мемлекет –  әлеуметтік мемлекет. Біз өткенге салауат айтып, келешекке көз тіккен елміз. Біз әлеуметтік мемлекет пен ұлттық өркендеудің шынайы, әрі сындарлы қазақстандық моделін міндетті түрде бірге  жасайтынымызға сенімдімін.

Ардақты ағайын!

Бүгінгі бастамалар еліміз тұтас, қоғамымыз тұрақты болса ғана табысты жүзеге асады. Ал, ел бірлігі – ең бірінші, қазақтың бірлігі. Жаһандық көштің басында жүретін мерейлі ел болу үшін бірлік пен ынтымақ алдымен өзімізге,  қазаққа керек.  Тарихтың өзі дәлелдеген бір ақиқат бар  – халқымыз бірлікте болса күшейген, бірлігі қашса әлсіреген.  Қасқа жолды Қасым хан жұртын жұдырықтай жұмылдыра білгенінің арқасында қазіргі қазақ жерінің негізгі аумағын біріктірді. «Ел бірлігі – ел теңдігі» деген – осы! «Қазақ ордасының Ликургы» – Әз Тәуке елін татулыққа ұйыта білгендіктен қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман орнатты. «Байлық – байлық емес, бірлік – байлық» деген сөз сол заманнан қалған қағида. Ел басына күн туған кезде барша қазақ Абылай ханның ақ туының астына жиналған соң ғана жерін жаудан тазарта алды. «Біріккен жүз бытыраңқы мыңды алады» деп бабаларымыз осыны айтқан.  Қазақтың осынау 3 ханы – ел тарихындағы 3 асқар тау, оларды асқақтатқан – ел бірлігі. Сонымен бірге, алтыбақан алауыздықтың кесірінен еліміз аңырап, жеріміз қаңырап қалған кездер де аз емес. Бұл да – тарихтың ащы сабағы. «Өткенге қарап, ертеңіңді түзе» деген өсиет бар, себебі, өткеннің өнегесі – бүгінгі күннің баға жетпес байлығы. Осыны жадында тұтып, тарихтан тағылым ала білген халқымыз Тәуелсіздік дәуірінде татулық пен бірліктің, тыныштық пен тұрақтылықтың арқасында талай табыстарға кенелуде.  Табысымызды еселеп, Тәуелсіздігімізді баянды ете түсу үшін бізге балталаса да  бұзылмайтын берік  ауызбіршілік керек. Берекелі бірлігімізді көздің қарашығындай сақтай алсақ, мерекелі тірлігімізге төнетін қауіп жоқ. Ел мен жердің иесі ретінде Қазақстандағы жақсы мен жаманның бәріне қазақ жауапты. Осы ұлы жауапкершілікті сезініп, барша ұлыстардың ұйытқысы болып, өзгеге өнеге көрсете білейік. Сонда ғана, халқымыздың атын иеленген қасиетті Қазақстанымыз көркейіп, дами береді. Еліміздің көңілі жайлы, тұрмысы майлы болады. Осыны үнемі есте тұтып, тың міндеттерді тындырымды жұмысқа ұластырайық! Іске сәт!

Н.Назарбаев,

ҚР Президенті

5 наурыз 2018 жыл