Жалпы ережелер

Аудан халқының өсімі түзілу көлемдерін арттыру, атап айтқанда, мұның өзі қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау ҚТҚ аумақтарды, өйткені дәл осы түрін уақтылы қойылатын санитарлық аудандық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық қызметі едәуір дәрежеде мекендеу ортасын және экологиялық қауіпсіздік сапасы байланысты Ұйымнан шақыру елді мекеннің аумағында.

Өз кезегінде, тұрмыстық қалдықтарды жоюға қажетті қамтамасыз ету сапасы стандарттарын, оның ішінде механизация техникалық-экономикалық көрсеткіштерін жақсартуға қолданылатын барлық технологиялық процестерді, машиналар мен жабдықтардың кешенді түрде қарауды талап етеді. Негізгі мақсаттарының бірі ағымдағы ең төменгі рұқсат етілген деңгейін ескере отырып қаржыландыру санитарлық жинау жөніндегі мамандандырылған ұйымдардың қызметін және дамуын жоспарлау айқындау болып табылады, біржағынан, машиналар мен жабдықтардың сыни жиынтық елді мекен ұсынылатын қызметтер сапасының төмендеуінің алдын алу және экологиялық қауіпсіздік, ал екінші жағынан – аумақтың шекті бюджет мүмкіндіктері және табыстарын көрсетеді.

Жоспарлау мен қызметінің негізгі түрлерінің бірі болып табылатын тұрғын үй-коммуналдық қызмет көрсету деңгейін болжау экономикалық негізделген жағдайларда артады, қатты тұрмыстық қалдықтарды ретінде жинау, әкету және кәдеге жарату тарифтерін негізге асыру.

 

1.1. Объективтілік арттыру және оларды қалыптастыру экономикалық негізделген тарифтерді енгізу негізгі мақсаттары мыналар болып табылады:

- тұтынушылардың мүдделерін қорғау режиміне ауысқан кезде, оның ішінде мамандандырылған ұйымдардың шығынсыз болғызбауды, халықтың деңгейін көтеруді қалыптастыру

- тұтынушылардың сұранысын есепке алу мүмкіндігі бойынша сапасының көтеру  үшін белгіленген төлемақыға сәйкес қызмет ақысын төлеу қызмет көрсетушілерге, оларды әзірлік пен әлеуметтік санының ұлғаюы нәтижесінде мұқтаж отбасы (ұлғайту төлем жасау), дебиторлық берешекті құнының өсуі, оларды беру үшін қажетті бюджеттік қаражаттың субсидиялар мен көлемін;

- бюджетті жоспарлау муниципалдық түзілімдердің ұтымды пайдалануды қамтамасыз етуге, қаржы құралдарын қажеттілікті айқындау;

- қалдықтарды жинау, әкету және кәдеге жарату, оның ішінде қызмет бағасын реттеуді тетігін жасау құқығына конкурстар өткізу жолымен арналған қызметке келісім шарт жасау;

- тарифтердің өсуі нақты шығындардың шамасын дейін болатын жағдайлар жасау, яғни баға реттеушінің орындалатын жұмыстардың сапасын арттыруды ұлғайтуға және нормативтік талаптарды сай болады.

 

  1. Тарифтерді есептеу алгоритмі

Негізгі тарифті есептеу үшін жалпы мамандандырылған ұйымдардың қажеттілігі табыс құны, әлеуметтік даму қорының (Венчурлық қаржыландыру негізгі құралдары ағымдағы пайдалану, молайту, техникалық қызмет көрсету) салықтарды төлеу, сондай-ақ халыққа қызмет көрсету, сату және басқа да өнеркәсіптік тұтынушылардың көлемін қамтамасыз ету үшін қажет.

Осылайша, экономикалық негізделген тарифтерді,ұйымның өндірістік бағдарламаның орындалуын, оның даму жоспарын қамтамасыз етеді.

Есептелген мәні ЭОТ  жергілікті жағдайларды   түзетілгенін немесе стандартқа сәйкестігіне тексеріледі.

Ағымдағы  негізгі іс-шараларды жоспарлау және ұйымдастыру, жетілдіру мақсатында елді мекендердің санитарлық тазартылуы қаржыландырудың ең төменгі деңгейде.

Бұл жағдай қызмет көрсету сапасының төмендеуіне әкеледі және экологиялық қауіпсіздігіне, өңірдегі аумақтық бюджет, отбасының табысына мүмкіндігі болып табылады жабдықтар мен машиналардың сыни нашарлауын болдырмау туралы ойлануымыз керек.

Бұл жағдайларда, тікелей коммуналдық қалдықтар жинау, жою және көму айналысатын жоспарлау және тұрғын үй-коммуналдық қызметтердің сапасын болжау негізі ретінде экономикалық негізделген шығындардың шамасын арттырады.

2.1. Негізгі экономикалық негізделген шығындардың қалыптасу объективтілігін арттыру мақсаттары мен әкімшілігі болып табылады:

  • Аудандық бюджеттерді ұтымды жоспарлау қаржыландыру талаптарын есептеу;
  • шығындар өсімінің орындалған жұмыстың сапасы мен қызметтерді жақсартуға сәйкес болуы шеңберінде жағдай жасау.
  • коммуналдық қалдықтарды жинау, шығару және жою қызметінің бағасын бір деңгейде қалыптастыру, соның ішінде осы қызмет түріне тендер өткізу жолымен;
  • қызмет пайдаланушылардың (тұрғындар) құқығын қорғау, негізсіз төлем ақы көлемін өсіруге жол бермеу;
  • Тұтынушылардың төлемақы төлеу мүмкіндіктерін есепке алу, сапалы берілген қызмет түріне белгіленген ақыны төлеуге дайындығы, сондай- ақ төленбеушіліктің ұлғаюына жол бермеу (дебиторлық қарыз), әлеуметтік жағдайды ушықтырмау үшін, субсидияны қажет ететін отбасылар санына субсидия бөлуге бюджеттік қаражат қарастыру;

Тұрмыстық қатты қалдықтарды жинау, шығару және жою жұмыстарына қаржы бөлуді қажет ету әдейіленген ұжымдардың нақты шығындарын көрсетіп, біріктірілген экономикалық элемент пен калькуляция тармағынан құралып,   өз құнын шығаруға есептеледі.

Толық өз құны ТҚҚ –ды жинау мен шығаруға жүргізілген жұмыстардың шығындары, сондай –ақ жалпы пайдаланылу мен пайдаланудан тыс шығындарының қосындысын құрайды.

Калькуляциялық бірліктің өз құны толық өз құнын жиналған және шығарылған ТҚҚ-дың көлемі/массасына бөлу арқылы анықталады.

ТҚҚ-ды жинау және шығару нормативтік шығындарын есептеу кезінде 1 арнаулы машина қатынасының орташа шығынын есепке алу негізді.

Бір машина қатынасы деп арнаулы машинаның ТҚҚ-ды жинауды бірінші бастаған мезеттен технологиялық бекітілген тасу маршрут қозғалысымен  контейнерлік алаңдарды айналып өткен, арнаулы машина толғанға және ТҚҚ-ды жою орнына дейінгі анықталатын уақыты есептеледі.

ТҚҚ-ды 1-қатынаспен жинау және шығарудың өз құнының қосындысының орташа есебі шығарылғаннан кейін, оны бекітілген өлшем бірлік 1м3/1 тонна ТҚҚ-қа бөліп қайта есептейді. Берілген жағдайда, коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару жұмыстарын жүзеге асыратын тұрғын үй- коммуналдық қызметін жоспарлау мен болжау іргетасын құруға  негізделген экономикалық шығындардың маңыздылығы артады.

Негізделген экономикалық шығындар мен оларды кірістіруді құрастырудың негізгі мақсаты:

  • коммуналдық қалдықтарды жинау, шығару және жою қызметінің бағасын бір деңгейде қалыптастыру, соның ішінде осы қызмет түріне тендер өткізу жолымен;
  • қызмет пайдаланушылардың (тұрғындар) қызығушылығын қорғау, негізсіз төлем ақы көлемін өсіруге жол бермеу;

 

  1. Қоқыс жоқ шаруашылықтарында ҚТҚ-ды жинау бойынша қызметтерінің шығындарын есептеу

Тұрмыстық қалдықтарды жинау және кәдеге жарату үшін тарифтік есептеу қатты қалдықтарды жинау, тасымалдау, қайта өңдеу, емдеу және кәдеге жарату үшін тарифті есептеу әдісі негізінде есептеледі (әрі қарай-Әдіс) 2007 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 17-бабына тармақшасына 29-бабына сәйкес әзірленген және қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау, тасымалдау, қайта өңдеу, емдеу және кәдеге жарату тарифтерін есептеу үшін пайдаланылады (әрі қарай-ҚТҚ).

Үй шаруашылықтарында қалдықтарды жинау бойынша қызметтер шығындары құны тұрады:

  • Контейнерлерді күтіп-ұстау
  • Контейнер алаңдарын күтіп-ұстау.

Айтарлықтай қызметтердің өзқұнына әсері, осылайша қалдықтарды жинау бойынша қызметтердің шығындары контейнерлер паркін ұстауға жұмсалатын шығыстар қамтамасыз етеді. Контейнерлер қажеттілігін анықтау объективтілігіне, ал қатты қалдықтарды жинау құнын, сондай-ақ осы қызметтердің сапасын, сондай-ақ оларды тасымалдау процесін ұйымдастыру байланысты  және нәтижесінде – шығын жұмыстың осы түріне.

Біріншіден, контейнерлер жеткілікті санының болуы, тиісті деңгейде елді мекендердің  санитарлық жағдайын сақтауға көмектеседі.

Екіншіден, қатты қалдықтарды жинау үшін контейнерлер үшін қажеттілігі негізінде өз кезегінде,  жинау және кәдеге жарату әрбір маршрут бойынша қалдықтарды, сондай-ақ өзгерту туралы рейстер санының уақытын орнатуға мүмкіндік береді, мамандандырылған жабдықтарды сомасының, жарнама маршрут ұзындығын есептеу жүзеге асырылады.

Қалдықтарды жинау қызметі шығындары туралы қалыптастыруға елді мекендердің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін назарға технологиялар мен осы процестің ұйымдастыру қабылдауға тиіс.

Полигонда отбасылардағы қатты қалдықтарды тікелей шығару үшін шығындар тұрады:

  • иеліктегі үйге кіруге шығыны (басты көшелерден кіру және ауладағы маневрлар) (әр рейске)
  • тиеу және түсіру шығындары (әр рейске)
  • жүру шығындары

Тұрмыстық қалдықтарды жинау және кәдеге жарату құнының есеп айырысуы.

Калькуляция төмендегі параметрлер бойынша бір рейс есебімен орындалады:

Материалдық ресурстар шығынының мөлшері коммуналдық қалдықтарды жинау және әкету жөніндегі жұмыстарды жүргізу кезінде арнайы кәсіпорындардың өндірістілігімен  және өткізумен байланысты қызмет мынадай баптар бойынша топтастырылады:

1) материалдар;

2) отын;

3) өтемпұл;

4) жөндеу және техникалық қызмет көрсету;

5) еңбекақы төлеу;

6) өзге де тікелей шығындар;

7) цех шығыны;

8) жалпы пайдалану шығысы.

 

3.1. ҚТҚ жинау жөніндегі жұмыстарға арналған шығындарды қалыптастырудың ерекшеліктері.

Калдықтарды басқару жүйесін бірінші кезеңі оларды жиналған  орындарында ұйымдастыру болып табылады.

Тұрғын үй аудандарын ТҚҚ тазарту  әр түрлі операцияларды қалыптасады. Негізінен жинаудың 2 түрі қабылданған - алым біртұтас және бөлек.

Алым бірт ұтас қалдықтары бір қоқыс жинағышта жиналады, бөлек қалдықтар әр түрлі қоқыс жинағыштарға  орналастырылады. Бұл сызба арнайы көлік құралдарын  талап етеді, бірақ бұл диаграмма ҚТҚ үшін шикізатты қайта өңдеуге және қайта өңдеу қалдықтарының көлемін айтарлықтай  залалсыздандыруға мүмкіндік береді.

Тұрғын аудандарда қоқыс жинау үйлерде қоқыс өткізгішпен және қоқыс өткізгішсіз болып бөлінеді.

 

 

Бөлім басшысының у.м.а.                                    Н.Абдулхаликова